Do xeo á vida

En España cóntase con  500.000 embrións conxelados que permanecen  nun “limbo lexislativo” podendo ser destinados á súa destrución, donación a parellas con problemas de fertilidade ou á investigación. Este debate sobre a situación de embrións criopreservados tivo lugar no IV Simposio Internacional de Reproducción Asistida, que reuniu no Palacio de Congresos de Madrid a uns seiscentos expertos nacionais e internacionais.

O doutor Miguel Casares (médico e político galego), coordinador de Trasplantes e presidente no Comité de Ética Asistencial do Hospital Universitario de Xetafe, afirma que as instalacións e o mantemento destes embrións son altamente elevados e deben ser considerados para tomar unha decisión sobre o seu futuro.

Cando falamos de medicina rexenerativa, as clínicas especializadas en células nai deste país optan por vías distintas ás embrionarias sempre que sexa posible, debido, principalmente, ás grandes dificultades éticas, as cales se agravan se son producidos máis embrións dos que se prevé transferir. Ademais a técnica empregada de conxelación e desconxelación, chamada crioconservación e aos que se ven sometidos os embrións fan que moitos sexan dañados e descartados no proceso.

Fertility and Sterility

A revista inglesa Fetylity and Stwerility publica na súa edición de Xulio de 2014, catro traballos que analizan as diferentes circunstancias que afectan ao complicado proceso da obtención de embrións e a súa utilización nos ciclos de fecundación in vitro.

Son analizados os procesos de hiperestimulación ovárica, co fin de obter ovocitos que serán fecundados no laboratorio, e a conveniencia de usar os embrións obtenidos para a súa transferencia no mesmo ciclo no que foron obtidos ou ben conxelalos por diferentes métodos e transferilos posteriormente.

Á luz dos datos transferidos nestos traballos, parece que as probabilidades de éxito para lograr un embarazo varían segundo se elixa un o outro método. A saúde do neonato pode verse tamén condicionada polo método de fecundación invitro elexido, factores todos eles que plantean un dilema clínico, pero sobre todo, ético.

O primeiro paso no proceso dunha fecundación in vitro consiste na obtención de óvulos, ben da futura nai ou dunha doante, que serán fecundados posteriormente no laboratorio.

A necesidade de traballar con varios deles para incrementar as posibilidades de éxito no proceso de fecundación asistida, obriga a provocar unha ovulación múltiple na muller, mediante a administración de fármacos como o clomifeno. Estes tratamentos non só provocarán que proliferen varios folículos ováricos nos que madurarán outros tantos ovocitos, fin que se persegue, senón que articularán unha serie de cambios que incidirán no proceso implantatorio posterior, comprometendo o seu éxito. Presentan, ademais, efectos secundarios que poden chegar a ser graves, como trastornos tromboembólicos, algúns tipos de cancro ou, mesmo, a morte.

Estes cambios son, fundamentalmente, niveis elevados de estróxenos e incrementos na concentración plasmática de proxesterona durante a super-ovulación, que ocasionarán cambios na receptividade endometrial, na expresión de determinados xenes implicados na progresión do proceso implantatorio e embarazo, e na proliferación vascular do endometrio, mediada polo Factor de crecemento vascular endotelial (VEGF) alterándose o período no que o endometrio resultará receptivo á implantación do blastocisto. Así mesmo, foi descrita tamén unha relación entre os niveis de proxesterona e o establecemento dunha contorna inmuno-tolerante materno-fetal, que resultará crítico para a progresión do proceso implantatorio e do embarazo, no que ven implicados múltiples factores, entre os que cabe destacar o papel das células Natural Killer (NK). O número destas células NK uterinas vese significativamente reducido no caso de mulleres sometidas a tratamento de estimulación ovárica, comparadas cos niveis de ciclos normais.

A CRIOCONSERVACIÓN

Se o embrión fresco non é transferido tras a súa produción no laboratorio, faise necesario proceder á súa conxelación para ser utilizado posteriormente. Basicamente existen dúas técnicas de conxelación que veñen sendo utilizadas até a data: a conxelación lenta e a vitrificación, ou conxelación ultrarrápida. A primeira vén utilizándose desde 1984, e en 1990 naceu o primeiro neno procedente dun embrión que fora vitrificado e desconxelado. As diferenzas entre ambos os métodos radican, ademais de en a velocidade en que se producen os ciclos de conxelación/desconxelación, nas concentraccións utilizadas dos chamados Axentes Crioprotectores (CPAs) as cales son máis baixas nos métodos lentos, que actúan como deshidratantes, tanto a nivel intra como extracelular.

Aínda que a crioconservación permite a transferencia embrionaria a posteriori, presenta tamén o importante inconveniente de producir alteracións nos embrións conxelados, que poden comprometer a súa viabilidade posterior. Distintos traballos estudaron a viabilidade destes embrións, tratando de establecer criterios de selección tras a súa desconxelación, para incrementar as posibilidades de éxito na súa posterior transferencia e implantación no útero da muller. Afírmase, nalgúns deles, que serían considerados viables aqueles embrións que presenten tras desconxelación polo menos a metade dos seus blastómeros intactos.

O exame microscópico do embrión tras desconxelación, será o método de selección/descarte daqueles que serán ou non transferidos. Enténdese que os embrións desconxelados e descartados son definitivamente eliminados, extremo de elevada transcendencia desde o punto de vista ético.

Esta selección embrionaria tras a crioconservación e desconxelación, parece incrementar as taxas de éxito en canto a embarazos a termo obtidos por embrión implantado, pero reduce o número de embrións disponibles(moitos son descartados) e encarece e dilata o proceso de fecundación in vitro.

No entanto, afírmase nalgúns traballos que podería ser indicado proceder á conxelación de todos os embrións obtidos, no canto de tratar de transferilos en fresco. As vantaxes esgrimidas serían a existencia de endometrios máis receptivos nas mulleres que non son sometidas a tratamentos de hiperestimulación ovárica  no mesmo ciclo menstrual en que se realiza a transferencia embrionaria, a mellor saúde dos nados procedentes de embrións transferidos tras crío preservación respecto dos procedentes de embrións frescos, e maior incremento nas taxas de éxito das transferencias de embrións crioconservados respecto dos transferidos en fresco. A día de hoxe, a diferenza do que ocorría até agora, as taxas de éxito de ambos os métodos igualáronse.


(ADoutora Marisa Lópe-Teijón explica cómo viven os embrións conxelados do laboratorio do Instituto Marqués)

VALORACIÓN ÉTICA

A produción de embrións no laboratorio, fóra da contorna natural onde debería darse, presenta xa dificultades éticas. Estas agrávanse se son producidos máis embrións dos que se prevé transferir. Aqueles sobrantes serán conxelados para ser transferidos posteriormente ou non, ou para ser utilizados con outros fins, como a obtención de células *troncales.

Pero ademais, a defendida crioconservación leva unha dificultade engadida, que é o dano que se inflinxe ao embrión que se ve sometido aos distintos procesos de conxelación/desconxelación, e que ocasionará que moitos deles deban ser descartados no proceso.

Se recoñecemos, como a ciencia confirma con meridiana claridade, que cada un destes embrións é un individuo da especie humana, parece que tratar a estes embrións como simples aglomerados de células, cos que se pode ensaiar, seleccionar e descartar, constitúe un atentado contra a súa dignidade, contra o que deben alzarse as voces da ética ben fundamentada, a que respecta a vida e busca a súa ben.

 



Esta entrada foi publicada en Materia CCMCO, Xenética. Garda o enlace permanente.

Deixa unha resposta